نوشته‌ها

ONBOARDING2c-300x258

شیوه های ارزیابی پیمایش

افراد در ابتدای پژوهش در مورد پاسخ‌های اول و شاید برخی از بازخوردهای مثبت در مورد پژوهشی که انجام داده اند فکر می کنند. اما قبل از شروع باید از درست بودن همه چیز در پژوهش خود مطمئن شوید. در این نوشته چهار راه بررسی پیمایش پیشنهاد می‌شود.
1. بررسی طراحی
بدیهی است که پرسیدن “سوال درست” موجب به دست آوردن پاسخ موردنظر شما خواهد شد، اما مطمئن شوید که نوع سوال صحیح را برای نوع تجزیه و تحلیلی که دنبال آن هستید انتخاب کرده اید. اگر نیاز به فیلتر کردن نتایج و تجزیه و تحلیل رفتار پاسخ دهندگان در یک نظرسنجی است، پرسشهای از نوع بسته موجب می شود بدون از دست دادن زمان به هدف خود دست یابید.
اگر نیاز به جمع آوری اطلاعات خاص با سوال از نوع باز مانند آدرس ایمیل و یا یک تاریخ و یا کد ملی است، مطمئن شوید که از فرمت خاص این نوع اطلاعات در نوع سوال استفاده کرده اید. این امکان در پرسشنامه آنلاین وجود دارد که فرمت دریافت اطلاعات تعیین شده و از دریافت اطلاعات نادرست جلوگیری شود. به عنوان مثال در پرسش از نوع “شماره” تنها اعداد مجاز به ورود هستند و همچنین فرمت آن در بخش خصوصیات قابل تنظیم است.
2. کاربرپسند بودن پیمایش
برخی از حرکت های هوشمندانه می تواند موجب کاربر پسند شدن و افزایش رغبت پاسخ دهندگان در پاسخ دادن به سوالات شود. یک لیست طولانی از سوالات موجب خستگی پاسخ‌ دهندگان خواهد شد. اگر پرسشنامه شما طولانی است می توانید در چند صفحه آن را تنظیم کنید. این باعث می شود افراد آسان تر به سوالات پاسخ دهند و رتبه پاسخ دهی افزایش می‌یابد.
همچنین تقسیم پرسشنامه به صفحات کوتاه متعدد و متناسب بودن نمایش آن در یک صفحه نمایش دستگاه تلفن همراه یک راه عالی برای جذابیت پاسخ دهندگان در تلفن همراه است. به این ترتیب، افراد مجبور به اسکرول کردن های بسیار برای پاسخ به پیمایش نخواهند بود.
برای تنظیم صفحات پرسشنامه در پرسشنامه آنلاین می توانید “جدا کننده صفحه” را انتخاب کنید و صفحات متعدد ایجاد کنید. با ایجاد صفحات متعدد قابلیت “نوار پیشرفت” یک دید از روند پیشرفت پاسخ به پاسخ دهندگان می دهد که موجب جذابیت بیشتر پرسشنامه خواهد شد.
همچنین برای کاربرپسندی بیشتر پرسشنامه مطمئن شوید پاسخ دهندگان فضای کافی برای پاسخ دادن به سوالات شما را خواهند داشت. با توجه به اندازه پاسخ مورد نظر میتوانید برای پاسخ های کوتاه از “متن تک خطی” و برای پاسخ های طولانی از “متن پاراگراف” استفاده کنید.
3. قابلیت ها را بشناسید
در یک نگاه نهایی ببینید که چه گزینه هایی موجب ارائه عالی پیمایش شما خواهد شد. اگر شما در حال ایجاد یک پیمایش برای شرکت خود هستید، اضافه کردن یک لوگو می تواند یک راه بسیار خوب برای برقراری ارتباط هویت نام تجاری و به دست آوردن اعتماد پاسخ دهندگان باشد.
4. تست کردن پیمایش
مرحله آخر زمان مبادله نقش است. ببینید که چگونه پرسشنامه پر خواهد شد و پاسخ دهندگان چه احساسی خواهند داشت. شما به راحتی می توانید پیمایش خود را قبل از ارسال تست کنید. با استفاده از لینک پرسشنامه، سوالات خود را مشاهده و تست کنید و در صورت نیاز تغییرات لازم را اعمال کنید. پس از تست شما به سادگی می توانید سوالات اضافی را حذف و یک پرسشنامه کامل داشته باشید. همچنین بعد از پاسخ دادن تستی به سوالات می توانید یک خروجی اکسل از نتایج بگیرید و خروجی پرسشنامه خود را مشاهده کنید. پاسخ دادن تستی به پرسشنامه موجب می شود که پاسخ های اضافی پاکسازی شود و شیوه های تجزیه و تحلیل پاسخ ها مورد بررسی قرار گیرد.

images

ضرورت تهیه دستورالعمل برای پرسشنامه

با وجود اینکه امروزه اکثر افراد جامعه با روش پاسخگویی به پرسشنامه‌های الکترونیکی آشنایی دارند اما بعضی اوقات غفلت از این موضوع باعث می‌شود نتایج به دست آمده منطبق با نیاز پژوهشگر نباشد. ارائه توضیحات در نامه درخواست پر کردن پرسشنامه (که به همراه لینک پرسشنامه به کاربران ارسال می‌شود) و همچنین در داخل متن پرسشنامه می‌تواند از پیچیدگی پرسشنامه شما بکاهد و کاربران را از سردرگمی نجات دهد. در نامه همراه پرسشنامه هدف از گردآوری داده ها به وسیله پرسشنامه و ضرورت همکاری پاسخ دهنده در عرضه داده های مورد نیاز بیان می‌شود؛ اما در دستورالعمل محقق سعی می‌کند پاسخ دهنده را با چگونگی پاسخ دادن به سوال های پرسشنامه آشنا کند. ارائه رهنمودهایی در مورد نحوه تکمیل پرسش ها در هر بخش به پاسخ دهندگان کمک می کند تا بدون دشواری به پرسش ها پاسخ دهند.

اگر پاسخ به تمام سوالات پرسشنامه ضروری است حتما باید در ابتدای پرسشنامه به این نکته تاکید شود. همچنین بهتر است زمان تقریبی پاسخگویی به پرسشنامه به کاربر اعلام شود تا بتواند برنامه‌ریزی صحیحی برای وقت خود داشته باشد. گاهی نیاز است در مورد تک تک سوالات توضیحات جداگانه‌ای به کاربر داده شود که این توضیحات عموما به منظور تسهیل پاسخگویی است. در پرسشنامه آنلاین این امکان وجود دارد که در مورد هر سوال توضیحات آن را ارائه نمایید. در قسمت طراحی پرسشنامه در کادر “راهنمای پاسخ‌گویی” می‌توانید این قابلیت را مشاهده و استفاده کنید. این توضیحات می‌تواند در قسمت بالایی گزینه‌ها و یا پایین آنها منتقل شود که از قسمت تنظیمات پرسشنامه می‌توانید آن را تنظیم نمایید.

images (5)

نمونه برداری

نمونه زیرمجموعه‌ی از جامعه است که دربرگیرنده‌ی برخی از اعضای منتخب جامعه است. نمونه برداری، فرآیند گزینش و انتخاب تعدادی از اعضاء جامعه است، طوری که پژوهشگر با بررسی نمونه، و درک خصوصیات یا ویژگی‌های آزمودنی‌های نمونه، قادر به تعمیم خصوصیات یا ویژگی‌ها به عناصر جامعه خواهد شد. در این نوشته اهمیت، اشتباهات و روش های رفع محدودیت های نمونه برداری مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

اهمیت نمونه برداری

دلایل استفاده از نمونه به جای گردآوری اطلاعات از کل جامعه نسبتا واضح هستند. در بررسی‌های پژوهشی که مستلزم گردآوری اطلاعات از صدها یا حتی هزاران عضو هستند گردآوری اطلاعات با آزمون یا بررسی هر عضو به طور علمی غیرممکن است. حتی اگر موارد ذکر شده ممکن باشد، زمان، هزینه و سایر منابع انسانی مانع عمده‌ای بر سر راه پژوهش هستند. بررسی یک نمونه، به جای کل جامعه در بعضی موارد منجر به نتایجی می‌شود که از پایایی بالاتری برخوردار است، زیرا اساسا در این حالت خستگی کمتری وجود خواهد داشت، و بنابراین در گردآوری اطلاعات خطاهای کمتری صورت می‌گیرد، خصوصا زمانی که اعضای جامعه زیاد باشند. در برخی موارد، استفاده از کل جامعه برای آگاهی یا آزمون چیزی ناممکن است. بنابراین اصولا نمونه برداری به دلایل زیر صورت می‌پذیرد:

  1. قوانین علمی باید درای کلیت باشند تا بتوان آنها را در همه مواردی که موضوع پژوهش در آنها مصداق پیدا می‌کند، به کار برد. بنابراین چنانچه در پژوهش بتوان به همه مواردی که متناسب با موضوع پژوهش است دست یافت، یا بتوان تا آنجا که ممکن است آزمایش را تکرار کرد، نیازی به نمونه برداری نخواهد بود. اما چون نمی توان پژوهش را به گونه نامحدود گسترش داد از نمونه برداری استفاده می‌شود.
  2. نمونه برداری موجب تسهیل و تسریع کار پژوهش، صرفه‌جویی در وقت، هزینه و نیروی پژوهش می‌شود.
  3. در برخی آزمایش‌ها، خود آزمایش یا مشاهده به شکلی در پدیده مورد مطالعه تاثیر میکند و حتی سبب ضایع شدن آن مورد بخصوص می‌شود.
  4. به گونه کلی بررسی یک نمونه (به سبب کنترل بیشتر) موثرتر و کارآمدتر از بررسی یک گروه بزرگتر است.

اشتباهات نمونه‌برداری

به ندرت نمونه‌ای وجود دارد که نماینده واقعی جامعه ای باشد که از آن استخراج شده است. در شرایط مختلف، باید به شیوه‌ای نمونه را انتخاب کند که معرف جامعه باشد. بنابراین بعضا اشتباهات در نمونه‌برداری صورت می‌گیرد. مهمترین اشتباهات می‌تواند به شرح زیر باشد:

  1. انتخاب افرادی جهت نمونه، تنها به این دلیل که در دسترس پژوهشگر هستند. باید پاسخگویی را از منظر شهروندان بررسی کرد ولی از خبرگان استفاده می‌شود. برخی از سازمان‌های خدمات عمومی خصوصی شده‌اند، برای بررسی ارتقاء پاسخگویی آنها در برابر سازمان‌های خدمات عمومی دولتی باید دیدگاهن شهروندان را مدنظر قرار داد، ولی چون نمی‌توان به شهروندان دسترسی داشت، پرسشنامه‌یای‌ای به چند نفر از اساتید داده می‌شود.
  2. اشتباه بدتر در انتخاب آزمودنی‌ها (مشارکت‌کنندگان) انتخاب افرادی است که حتی در یک جامعه مناسب قرار ندارند. پژوهشگران این نوع انتخاب را صرفا به خاطر سهولت کار انجام می‌دهد. به عبارت دیگر واحد تحلیل باید مدیران باشند ولی کارکنان مورد مطالعه قرار می‌گیرند.
  3. در برخی مواقع تعیین و شناسایی یک نمونه مناسب، مستلزم صرف وقت و هزینه است. به همین دلیل عده‌ای سعی می‌کنند این عمل را از راهی کوتاه یا به اصطلاح میان‌بر انجام دهند. اما روش انتخاب یک نمونه از جامعه می‌تواند کلیت پروژه پژوهشی را در معرض انتقاد قرار دهد. اگر یافته‌های یک پژوهش به افراد دیگری به غیر از آنهایی که در نمونه موردنظر بوده‌اند قابل تعمیم نباشد، پژوهش انجام شده چیزی جز صرف انرژی و هزینه نخواهد بود.

رفع محدودیت‌های نمونه‌برداری

زمانی که پژوهشگر نمونه‌ای از جامعه انتخاب می‌کند عوامل خاصی ممکن است توانایی وی را در استخراج نتایج از نمونه محدود کند. عوامل زیر منابع از بروز محدودیت می‌شوند:

  1. کاهش خطاهای پوشش: نمونه‌ای که از یک جامعه هدف کامل احصاء شده است، دامنه پوشش آن کامل خواهد بود.
  2. کاهش خطای نمونه‌برداری: انتخاب نمونه‌ای بزرگ از جامعه هدف خطای نمونه برداری را کاهش میدهد.
  3. کاهش خطای اندازه گیری: استفاده از یک ابزار خوب که از سوال‌ها و پاسخ‌های روشن، نامبهم تشکیل شده است.
  4. کاهش خطای عدم پاسخ: استفاده از رویه‌های اجرایی دقیق برای دست‌یابی به پاسخ‌های بیشتر تا حد ممکن.

 روش شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع. حسن دانایی فرد، مهدی الوانی، عادل آذر. صفار، 1387.

images

اصول علمی طراحی پرسشنامه- بخش دوم

همان طور که برای حصول اطمینان از این که جمله بندی پرسش نامه برای حداقل کردن مناسب سوگیری‌ها قواعد و رهنمودهایی وجود دارد، و باید رعایت شود، برای حصول اطمینان از این که داده های گردآوری شده برای آزمون فرضیه ها مناسب هستند یا خیر، نیز اصول و قواعدی وجود دارد که باید مراعات شود. این اصول اندازه گیری، شامل مقیاس ها و فنون مقیاس گذاری مورد استفاده برای اندازه گیری مفاهیم و همان طور ارزیابی روایی و پایایی سنجه مورد استفاده است که همه آنها در نوشته های مربوطه ( اعتبار اندازه گیری (روایی) ابزار اندازه گیری و قابلیت اعتماد (پایایی) ابزار اندازه گیری) مورد بحث قرار گرفت. سومین اصل طراحی علمی پرسشنامه ظاهر کلی پرسشنامه است. که در این نوشته به آن می پردازیم.

ظاهر کلی یا ترکیب پرسشنامه

نه تنها موضوعات جمله بندی و سنجش در طراحی پرسشنامه حائز اهمیت است، بلکه توجه به نحوه ترکیب ظاهری آن نیز ضروری است. یک پرسشنامه جذاب و مرتب به مقدمه، بخش راهنمایی پاسخ دهنده و مجموعه ای از سوال ها متوالی و گزینه های پاسخ، باعث می شود که پاسخ دهنده بسادگی به سوال ها مطرح شده در پرسشنامه پاسخ دهد. یک مقدمه خوب، رهنمودهای سازماندهی شده و ترتیب متوالی و مرتب سوالات، همگی حائز اهمیت‌اند. این مولفه ها را می توان به طور مختصر به شرح زیر توصیف کرد:

  • درخواست تکمیل پرسشنامه

مقدمه مناسب که هویت پژوهشگر و هدف بررسی را نشان می دهد، مطمئنا ضروری است. برقراری نوعی حسن تفاهم با پاسخ هندگان و برانگیختن آنها به پاسخ دادن به پرسش ها در پرسشنامه از روی رغبت و اشتیاق امری حیاتی است. اگر پاسخ دهندگان مطمئن شوند، اطلاعاتی که ارائه می دهند نزد پژوهشگر محرمانه باقی می ماند، مطمئنا پاسخ های که ارائه خواهند داد کمتر از سوگیری برخوردار است. بخش مقدمه باید با یک جمله تشکر آمیز مودبانه برای پاسخ دهنده به خاطر در اختیار گذاشتن وقت خود برای پاسخگویی به سوال ها پایان یابد.

  • سازماندهی پرسش ها، شیوه ی پاسخ دهی و رهنمودهای لازم

سازماندهی پرسش ها به طور منطقی و مرتب در بخش های مناسب و ارائه رهنمودهایی در مورد نحوه تکمیل پرسش ها در هر بخش به پاسخ دهندگان کمک می کند تا بدون دشواری به پرسش ها پاسخ دهند. همچنین پرسش ها باید طوری به صورت مرتب و متناسب سازمان‌دهی شوند که پاسخ دهنده بتواند پرسش نامه را بدون زحمت زیاد و با حداقل زمان و تلاش بخواند و پاسخ دهد.

  • اطلاعات در مورد درآمد و سایر اطلاعات شخصی

اگرچه اطلاعات شخصی را می توان در آغاز یا در انتهای پرسشنامه پرسید، ولی اطلاعات بسیار محرمانه و ماهیتا شخصی نظیر درآمد، در صورتی که توجه به آن ضروری است باید در انتهای پرسشنامه و نه در آغاز آن پرسیده شود. همچنین دلایل آگاهی نسبت به این اطلاعات باید برای پاسخ دهنده تشریح شود تا پاسخ دهنده، جستجوی این اطلاعات را نوعی فضولی و دخالت در امور شخصی خود قلمداد نکند. چون در مواردی که پرسیدن درمورد اطلاعات شخصی موجب ناراحتی آنها می شود از این رو قرار دادن سوال های مربوط به اطلاعات شخصی در انتهای پرسشنامه از میزان سوگیری در پاسخها می کاهد.

  • سوال های باز انتهای پرسشنامه

در پایان پرسشنامه می توان یک سوال باز مطرح کرد تا پاسخ دهندگان در مورد هر موضوعی که مدنظر دارند، اظهار نظر کنند. پرسش نامه ها باید با تشکر و قدردانی صمیمانه از پاسخ دهندگان خاتمه یابد.

 روش شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع. حسن دانایی فرد، مهدی الوانی، عادل آذر. صفار، 1387.

download

اصول علمی طراحی پرسشنامه- بخش اول

اصول طراحی پرسشنامه بر سه حوزه علمی زیر متمرکز است، اولین حوزه به جمله بندی سوال‌ها بر می‌گردد. دومین حوزه به نحوه ی طبقه بندی، مقیاس گذاری و کدگذاری پاسخ ها بعد از برگشت پرسشنامه ربط پیدا می کند و سومین حوزه به ظاهر کلی پرسشنامه مرتبط است. هر سه حوزه ذکر شده در طراحی پرسشنامه حائز اهمیت‌اند زیرا میتوانند سو گیری ها را در پژوهش حداقل کنند. در این نوشته حوزه اول یعنی جمله بندی مطرح خواهد شد. جمله بندی به چهار عامل اصلی تقسیم بندی میشود.

الف) محتوا و هدف پرسش: ماهیت متغیرهای موردنظر، برای انعکاس در پرسش ها(احساسات ذهنی یا واقعیت های عینی) تعیین کننده ی نوع پرسشهایی است که پرسیده خواهد شد. اگر متغیرها ماهیتی ذهنی دارند یا زمانی که باورها، تصورات و نگرشهای پاسخ دهنده مورد سنجش قرار میگیرد، پرسش های مورد سوال باید ابعاد و مولفه های مفهوم را انعکاس دهند. جاهایی که متغیرهای عینی نظیر سن و تحصیلات پاسخ دهندگان مورد نظرند، یک سوال راهنما میتواند مناسب باشد. بنابر این، هدف هر سوال باید به دقت مورد توجه قرار گیرد، طوری که متغیرها به طور کامل مورد سنجش قرار گیرند و با این وجود سوال های غیر ضروری پرسیده نشود.

ب) جمله‌بندی پرسشنامه: زبان مورد استفاده در پرسشنامه باید متناسب با سطح درک پاسخ‌دهندگان باشد. انتخاب کلمات میتواند به سطح تحصیلات پاسخ دهندگان، اصطلاحات، واژه های معمول و مرسوم در فرهنگ و چارچوب فکری مرجع آنها متکی و وابسته باشد. اگر برخی از سوال ها به وسیله پاسخ دهنده درک نمیشود یا به طور متفاوت و مختلف تعبیر و تفسیر می گردد، پژوهشگر پاسخ های نادرست و غلط دریافت میکند لذا پاسخ ها دچار سوگیری خواهند شد.

ج) نوع و شکل پرسش ها: نوع پرسش به باز یا بسته، بستگی دارد. شکل پرسش، اشاره به این دارد که پرسش ها به صورت مثبت یا منفی جمله بندی شوند.

  • سوال‌های باز در برابر سوال‌های بسته. سوال‌های باز به پاسخ دهنده اجازه می‌دهد به هر نحوی که دوست دارد، پاسخ دهد. برعکس، یک سوال بسته از پاسخ‌دهندگان می‌خواهد تا از میان گزینه های ارایه شده به وسیله پژوهشگر یک را انتخاب کند. سوالهای بسته به پاسخ دهنده کمک میکند تا با انتخاب گزینه ای از میان چندین گزینه، تصمیم های سریع اتخاذ کند. همچنین به پژوهشگر کمک میکنند تا اطلاعات دریافتی را برای تحلیل های بعدی کدگذاری کند. گزینه ها باید جامع و مانع باشد. اگر سوال‌ها با هم تداخل کنند یا همه ی گزینه ها کامل نباشند، پاسخ دهندگان ممکن است گیج شوند و فرصت اتخاذ تصمیم های سریع از دست رود.
  • سوالاتی که به صورت مثبت و منفی جمله بندی شده اند. بجای عبارت‌بندی همه پاسخ ها به صورت مثبت پژوهشگر بایستی برخی از سوالها را به صورت منفی جمله بندی کند. این امر تمایل پاسخ دهندگان به پاسخ دادن ماشینی‌وار به سوال ها تا آخر را حداقل می کند.
  • پرسشهای دوبخشی. پرسشهایی‌اند که از دو قسمت تشکیل شده و هر قسمت پاسخ های احتمالی مختلفی دارد. از چنین پرسشهایی باید پرهیز شود و در عوض باید دو یا چند پرسش مجزا پرسیده شود.
  • پرسشهای مبهم. حتی پرسشهایی که دو بخشی نیستند ممکن است، به صورتی جمله بندی شوند که پاسخ دهنده معنای واقعی آنها را نداند. پاسخ به سوالات مبهم ایجاد سوگیری میکند، طوری که پاسخ دهندگان ممکن است چنین موضوعاتی را در پرسش نامه به طور متفاوت تعبیر و تفسیر کنند. بنابراین نتیجه پژوهش مجموعه ای است ترکیبی از پاسخ های مبهمی که پاسخ های سوال را به طور صحیح و دقیق، انعکاس نداده است.
  • پرسشهایی که مستلزم رجوع به تجارب گذشته است. برخی از پرسشها ممکن است پاسخ دهندگان را ملزم به یادآوری تجارب گذشته که در ذهنشان مبهم و نامعلوم است، کند. پاسخ به چنین پرسشهایی ممکن است ایجاد سوگیری کند. برای برخی از این دسته از سوالات میتوان از اسناد و مدارک استفاده کرد.
  • پرسشهای هدایت کننده. پرسشها را نباید به گونه ای جمله بندی کرد که پاسخ دهنده را به دادن پاسخ هایی که پژوهشگر دوست دارد یا ممکن است خواهان آن باشد راهنمایی کند.
  • پرسشهای دارای بار عاطفی. نوع دیگر سوگیری در پرسش ها زمانی اتفاق می‌افتد که به روشی احساسی جمله بندی شوند.
  • عرف جامعه. سوال ها نباید طوری جمله بندی شوند که پاسخ دهندگان پاسخ هایی را انتخاب کنند که عرف جامعه آنها را می پذیرند.
  • طول پرسشنامه. افراد پرسش های ساده و کوتاه را نسبت به پرسش های پیچیده و طولانی ترجیح می‌دهند. به عنوان یک قاعده معمول، یک پرسش یا یک جمله در پرسش نامه نباید از بیست کلمه یا یک سطر کامل تجاوز کند.

د) توالی پرسشها: توالی پرسشها در پرسشنامه باید طوری باشد که پاسخ دهنده از سوالهای کلی به سوالهای جزئی تر و از سوالهای ساده به دشوار، سیر پاسخ دهی را طی کند. این روش از کل به جزء نامگذاری گردیده که حرکت آرام و گام به گام پاسخ دهنده در مسیر پاسخ دادن به سوال ها در پرسشنامه را تسهیل می کند. حرکت از پرسشهای کلی به پرسشهای جزئی و خاص به این معنا است که ابتدا از پاسخ دهنده سوالهایی از ماهیت کلی مرتبط به سازمان پرسیده شود و آنگاه سوالهای دقیق تری در مورد شغل یا واحدی خاص مطرح شود. پرسشهای آسان ممکن است به موضوعاتی مرتبط شود که مستلزم تفکر زیاد نیست، پرسش های دشوارتر ممکن است مستلزم تفکر، قضاوت و تصمیم گیری باشد.

 روش شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع. حسن دانایی فرد، مهدی الوانی، عادل آذر. صفار، 1387.