نوشته‌ها

open-closed

مزایا و معایب استفاده از سوال بسته در پرسشنامه

در نوشته‌های قبلی در مورد سوالات باز در پرسشنامه و مزایا و معایب آن به مطالبی اشاره شد. در این نوشته قصد داریم در مورد سوال بسته و مزایا و معایب آن توضیحاتی ارائه دهیم.
سوال بسته سوالی است که پاسخ‌های آن در چند حالت پیش‌بینی شده باشد، به صورت چند جوابی درآمده و پاسخگو مستلزم به انتخاب یکی از آنها باشد. عده‌ای معتقدند که منطقی‌تر به نظر می‌رسد تا تعداد گزینه‌های سوال بسته فرد باشد. زیرا این امکان را به پاسخگو می‌دهد تا در مواقع لزوم بتواند پاسخ ممتنع و بی‌طرفانه خود را برگزیند. در عوض عده دیگری بر این عقیده‌اند که تعداد حالات زوج برای سوالات بسته بهتر است. زیرا پاسخگو را قادر می‌سازد تا از لاک دفاعی و بی‌طرفانه خود بیرون بیاید و نظر مشخصی بدهد.
مزایای سوال بسته عبارتست از:
1. پاسخ دادن به سوال بسته راحت‌تر و سریع‌تر است.
2. مقایسه در بین پاسخ‌های سوال بسته به سادگی صورت می‌گیرد
3. کدگذاری، استخراج و جدول‌بندی سوالات بسته آسان‌تر و کم هزینه‌تر است
4. محاسبات آماری، تجزیه و تحلیل و تفسیر سوالات بسته آسان‌تر انجام می‌گیرد
5. گزینه‌های پاسخ، مفهوم سوال بسته را واضح‌تر می‌سازد
6. برای مطالعات بعدی آسان و قابل استفاده است
7. به مقدار قابل توجهی در بودجه، هزینه و زمان صرفه‌جویی می‌کند
8. به دلیل عینیت داشتن، اعتبار و ثبات پرسشنامه را افزایش می‌دهد

اما معایب سوال بسته عبارتست از:
1. با گزینه‌های پیش‌بینی شده برای سوال بسته، می‌توان ایده‌‌ای را در ذهن پاسخگو زنده و القا کرد
2. پاسخگو را مجبور به پاسخ‌دهی ساده می‌نماید
3. بسیاری از گزینه‌ها ممکن است برای پاسخگو مبهم باشد
4. وقتی پاسخ مورد نظر در گزینه‌های پیش‌بینی شده وجود نداشته باشد، پاسخگو ممکن است پاسخی را که اعتقادی به آن ندارد برگزیند
5. ذهن پاسخگو را در چارچوب پاسخ‌های از قبل تعیین شده محصور می‌کند
6. امکان دستیابی به ایده‌های بهتر پاسخگو وجود ندارد
7. اگر پاسخگو تفسیر دیگری به غیر از گزینه‌های موجود داشته باشد، نمی‌تواند آن را بیان کند
8. در انتخاب گزینه‌ها محدودیت وجود دارد

برای مشاهده مزایا و معایب استفاده از سوال باز در پرسشنامه روی لینک زیر کلیک کنید:
سوال باز در پرسشنامه

منبع: فنون تحقیق: پرسشنامه/ تالیف سیدحسن صانعی/ انتشارات اندیشمند

comments

رهنمودهایی در زمینه طراحی پرسشنامه های اینترنتی- بخش دوم

برای طراحی یک پرسشنامه پیمایش وبی مؤثر، مواردی توصیه شده است که این پیشنهادها درباره چگونگی دستیابی به مزایای تحقیقات پیمایشی به وسیله رسانه های الکترونیکی، چگونگی آسان کردن ارائه (سوال ها) و چگونگی طراحی سازوکارهای ورودی آسان را ارائه می دهند. در بخش اول تعدادی از این رهنمودها معرفی شدند. بخش دوم شامل موارد زیر است:

1. تنها در موقعیت های نادر جواب های اجباری بخواهید. در پیمایش های اینترنتی، می توان پاسخگو را وادار کرد که بدون پاسخگویی به یک سؤال یا کامل کردن یک بخش، به سراغ سؤال های بعدی نرود. تحت فشار گذاشتن پاسخگویان برای پاسخگویی تنها باید در موقعیت های نادر صورت گیرد، زیرا ممکن است پاسخگو عصبانی شود و بطور دیمی به سوال پاسخ دهد ، یا برای اینکه به صفحه بعد برود، عمداً پاسخ اشتباهی بدهد و یا اصلاً به پرسشنامه پاسخ ندهد. یک استثنا در مورد این قاعده سؤال های غربالی است که قبل از شروع پیمایش واقعی باید به آنها پاسخ داده شود. مزیت اجبار به پاسخگویی این است که محقق با داده های ناقص (یعنی سؤال های بی پاسخ) روبه رو نمی شود، ولی افزایش تعداد بی پاسخی واحد این مزیت را خنثی می کند.

2. پیام های اخطار یا خطا را تا آنجا که ممکن است روشن بیان کنید. در حالت آرمانی ، یک پیام خطا باید درست بالا یا زیر سؤال بی پاسخ یا سؤالی که پاسخ نادرست به آن داده شده، آورده شود. دست کم، پیام خطا باید در جای مشخصی که خطا به وقوع می پیوندد باشد و در صورت امکان، ماهیت اشتباه ذکر شود. هدایت مجدد پاسخگو به صفحه دیگری که برای مثال می گوید «در صفحه قبل خطایی وجود دارد » یا نمایش کدهای پنهان و گیج کننده خطا، کار درستی نیست.

3. نمایانگرهایی برای روند پیشرفت (پاسخگویی به) پیمایش ارائه کنید. در پیمایش پستی، پاسخگو می تواند به راحتی صفحات پرسشنامه را ورق بزند و ببیند تا آن لحظه چقدر از پرسشنامه کامل شده است. بدون داشتن توانایی مشاهده صفحات برنامه یا داشتن وسایل دیگر تعیین میزان اجرای پیمایش ممکن است معلوم شود که پیمایش جریان بی پایانی از سوال ها را دارد. در این حالت، وجود نمایانگرهای تصویری که روند پیشرفت کار را نشان می دهد بسیار مفید خواهد بود.

4. پاسخگویانی را که در آزمون غربالگری رد می شوند، با دقت کنترل کنید. با توجه به ماهیت پیمایش و جمعیت پاسخگو، دسترسی به پیمایش وبی را می توان منوط به پاسخگویی به سؤال های غربالی توسط پاسخگو کرد. برخلاف پیمایش های پستی، پاسخگویانی که به علت رد شدن در پاسخگویی به سوال های غربالی شرایط لازم را برای شرکت در پیمایش وبی ندارند، شاید حتی از خواندن پرسشنامه تحقیق نیز محروم شوند. دو رویکرد ممکن در این مورد عبارتند از:کنار گذاشته شدن پاسخگویان به محض اینکه در پاسخگویی به یک سوال غربالی رد می شوند، یا اجازه یافتن تمام پاسخگویان برای تکمیل کل پرسشنامه و سپس حذف پاسخگویانی که شرایط لازم را ندارند.

5.در قبال پاسخگویی، به پاسخگویان چیزی بدهید. نشان داده شده که مشوق ها باعث افزایش میزان پاسخگویی می شوند. در آن دسته از پیمایش های اینترنتی که از یک ارتباط پستی مقدماتی استفاده نمی شود، مشوق می تواند شامل وجه نقد الکترونیکی یا هدیه الکترونیکی باشد که مجوز خوبی است برای خرید کردن از یک خرده فروش اینترنتی، و یا ممکن است شامل قرعه کشی های گوناگون باشد. اینکه تا چه حد مشوق های پیمایش پستی قابل انتقال به پیمایش های اینترنتی است، هنوز برای ما ناشناخته است. در پیمایش های پستی اگر مشوق ها قبل از تکمیل پرسشنامه به پاسخگو داده شوند بهتر عمل می کنند تا بعد از آن. راه کاملاً متفاوت دیگری برای دادن پاداش به پاسخگویان، ارسال نتایج پیمایش بعد از تمام شدن پیمایش به وسیله ای میل است.

6. از ظرفیت های نمایشی رسانه بیشترین استفاده را بکنید. اختیارات ما در ارائه پیمایش برگه ای محدود است. عموماً، پرسشنامه ها برای صرفه جویی در هزینه، سیاه و سفید چاپ می شوند، توضیحات و راهنمایی های خاص باید به حداقل برسند تا طول یک پرسشنامه (یا برای اطمینان از اینکه پرسشنامه خیلی طولانی به کار نمی آید) کم شود، و سؤال ها نیز به صورت متوالی ارائه می شوند. پیمایش های اینترنتی لزوماً نه این محدودیت ها را دارند و نه مجبورند که از همردیف های برگه ای خود تقلید کنند. مثلاً:

  • می توان از فرا متن (شامل فرااتصال هایی به سایر متون است) برای اتصال صفحات help به توضیحات و تعاریف مشروح استفاده کرد؛ بنابراین با استفاده از فرامتن، منابع بیشتری در اختیار پاسخگو قرار می گیرد، بدون اینکه طول ظاهری پرسشنامه پیمایش افزایش یابد.
  • با هزینه کم یا بدون هیچ هزینه اضافی می توان از رنگ استفاده کرد و هنگامی که رنگ متناسب به کار گرفته شود می تواند راهنماهای بصری ارائه کند که این امر نیز به نوبه خود فرآیند پیمایش را ساده می سازد.
  • برای وب می توان یک رشته کارهای تعاملی را برنامه ریزی کرد، ولی در زمینه تلفن و پست چنین کاری به راحتی قابل اجرا نیست. مثلا ، می شود از پاسخگو خواسته شود که یک وب سایت را به عنوان بخشی از فرایند پیمایش به دقت مرور کند و سپس با توجه به تجربیات یا آنچه که از آن کسب کرده است به سوال ها پاسخ دهد. چنین پاسخ هایی می تواند یک پژوهشگر را قادر سازد تا درباره چگونگی ساخت کاراتر وب سایت ها آگاهی هایی را کسب کند.

اجرای تحقیقات پیمایشی به وسیله ای میل و وب، متیوس شون لاو، ترجمه رضا فاضل. مرکز تحقیقات صدا و سیما، 1385.

open-closed

مزایا و معایب استفاده از سوال باز در پرسشنامه

در پرسشنامه، معمولا دو نوع سوال باز و بسته وجود دارد. هر پرسشنامه می‌تواند شامل یک نوع یا هردونوع آن باشد. سوال باز یا سوال تشریحی به سوالی گفته می‌شود که پاسخهای آن به سادگی قابل پیش‌بینی نبوده و بعضا نمی‌توان مجموعه پاسخ‌های از قبل پیش‌بینی شده‌ای برای آن در نظر گرفت. در این نوع سوالات، پاسخگو مختار است تا پاسخ خود را به هر شکلی که مایل است تشریح نماید. در این نوشته، مزایا و معایب سوالهای باز را مورد بررسی قرار خواهیم داد با این توضیح که در پرسشنامه آنلاین امکان طراحی و ایجاد هر دونوع سوال باز و بسته وجود دارد.

مزایای سوال باز:
1. آزادی عمل پاسخگو در جواب دادن به سوالات. با استفاده از سوالات باز، محقق به اطلاعات بکر پاسخگو دست پیدا می‌کند.
2. پاسخگو می‌تواند تعداد نامحدودی از جواب‌های بالقوه را انتخاب و بنویسد. بدین ترتیب پراکندگی پاسخ‌ها زیاد است و می‌توان اطلاعات دست نخورده و غیرقابل پیش‌بینی برای محقق به دست آورد.
3. سوال باز برای تحقیقات اکتشافی مناسب‌تر و حتی الزامی می‌باشد.
4. به منظور تعیین دامنه، پاسخ‌ها در مراحل ابتدایی فرایند تحقیق بسیار مفید است.
5. سوال باز احتمال دریافت جواب‌های غیرقابل پیش‌بینی و پیشنهادات غیرمنتظره را افزایش می‌دهد.
6. پاسخ سوالات باز متنوع‌تر، گسترده‌تر و با اثرات واقعی بیشتری می‌باشد.
7. طراحی سوال باز بسیار آسان است.

معایب سوال باز:
1. چون پاسخگویان از سطوح مختلف آگاهی برخوردارند، ممکن است ماهیت هر سوال به تناسب سطح دانش آنها تغییر یابد
2. پاسخ سوالات بر خواننده اثر می‌گذارد. به طوریکه دونفر نمی‌توانند برداشت یکسانی از یک جواب داشته باشند. لذا حتما باید یک نفر همه جواب‌ها را بخواند و نتایج را استخراج و کدگذاری کند.
3. در سوالات باز، ممکن است پاسخهای نامربوط زیاد به چشم بخورد.
4. کدگذاری، استخراج، جدول‌بندی و تجزیه و تحلیل و تفسیر آنها دشوارتر است.
5. پاسخگو برای تکمیل سوال باز وقت، تلاش و فکر بیشتری نیاز دارد لذا ممکن است از پاسخگویی به سوالات منصرف شود.
6. سوال باز، هزینه‌بر و وقت‌گیرتر است.

در پستهای بعدی در مورد سوال بسته و مزایا و معایب آن توضیحاتی ارائه خواهد شد.

منبع: فنون تحقیق: پرسشنامه/ تالیف سیدحسن صانعی/ انتشارات اندیشمند

images (2)

رهنمودهایی در زمینه طراحی پرسشنامه های اینترنتی- بخش اول

تحقیقات متعدد انجام شده در زمینه طراحی و اجرای پیمایش های اینترنتی به دسته ای از قوانین در باب ساخت و اجرای کارآمد اینگونه پیمایش ها منجر شده است. برای طراحی یک پرسشنامه پیمایش وبی مؤثر، مواردی توصیه شده است که این پیشنهادها درباره چگونگی دستیابی به مزایای تحقیقات پیمایشی به وسیله رسانه های الکترونیکی، چگونگی آسان کردن ارائه (سوال ها) و چگونگی طراحی سازوکارهای ورودی آسان را ارائه می دهند. ما در چند بخش به آنها خواهیم پرداخت. بخش اول شامل موارد زیر است:

1. در هر صفحه فقط تعداد کمی سؤال را بیاورید. در هر صفحه تنها یک یا چند سوال را ارائه دهید تا پاسخگویان مجبور نباشند برای دیدن سوال بعدی بر روی صفحه رایانه بالا و پایین بروند. بالا و پایین رفتن زیاد باعث خستگی پاسخگویان می شود و صفحات وبی طولانی این حس را ایجاد می کنند که پرسشنامه تحقیق خیلی طولانی است و هر دوی این موارد ظرفیت تأثیرگذاری منفی بر میزان پاسخگویی را دارند. با این حال، شواهد اولیه حاکی از آن است که وقتی چندین سوال بر روی یک صفحه ظاهر می شوند، پاسخگویان، پاسخ های خود را به یک سوال با توجه به سوال های دیگر بیان می کنند و برخی پاسخگویان قبل از اینکه به اولین سؤال یک صفحه پاسخ دهند، سوالات دیگر آن صفحه را می خوانند. این مسئله بر این امر اشاره دارد که چنانکه پژوهشگران موافق چنین رفتاری باشند، باید سوال ها را بر روی یک صفحه بیاورند و اگر بخواهند دچار مشکل نشوند، باید آنها را روی صفحات جداگانه ارائه دهند. همچنین، اگر تنها از یک صفحه یا چند صفحه برای پیمایش هایی که پرسشنامه های کوتاه دارند استفاده شود، آنگاه امکان دست کشیدن پاسخگویان از پرکردن پرسشنامه (یعنی پاسخگویی را شروع کنند ولی آن را به پایان نرسانند) به حداقل می رسد؛ در حالی که استفاده از تنها یک صفحه و اجبار پاسخگویان به بالا و پایین رفتن در صفحه یک پیمایش طولانی، امکان دست کشیدن از پاسخگویی را افزایش می دهد.

2. سؤال های غیرضروری را حذف کنید. از طرح سوالاتی که خود رایانه می تواند آنها را معین کند مثل تاریخی که پرسشنامه پرشده است، خودداری کنید.

3. از گرافیک کمتر استفاده کنید. در یک پیمایش وبی، گرافیک سرعت دانلود صفحه وب را خیلی کند می کند؛ دانلود کند باعث می شود که برخی از پاسخگویان خسته شوند و در نتیجه میزان پاسخگویی کاهش یابد.

4. مواظب باشید که پاسخگویان ممکن است با کمک گرافیک، سؤال ها را تفسیر کنند. گرچه باید از کاربرد نمودار های غیرضروری اجتناب کرد، ولی گاهی یک تصویر، هزار برابر کلمات ارزش دارد. اما وقتی از تصویری استفاده می کنید این نکته را در ذهن داشته باشید که پاسخگویان از زمینه تصویر برای تفسیر و تعبیر پاسخگویی کمک می گیرند. باید توجه داشت که تصویر معنای موردنیاز سوال را تغییر ندهد.

5. گزینه های پاسخ را محدود کنید تا خطاهای پاسخگویی کاهش یابد. در پیمایش های وبی از دو ابزار در صفحه وب برای محدود کردن انتخاب های پاسخگویان استفاده می شود: دکمه های رادیویی و فهرست های پایین افتادنی. از هر دوی این ابزار در سؤال های چند گزینه ای که پاسخگو فقط می تواند یک گزینه را انتخاب کند، استفاده می شود. دکمه های رادیویی هنگامی که گزینه ها نسبتاً کم باشند کاربرد دارند؛ زیرا بقیه گزینه ها خود به خود با انتخاب یک گزینه از دور انتخاب بیرون می روند و این دکمه ها بر این قانون صحه می گذارند که نمی توان بیش از یک پاسخ به سوال داد. از فهرست های پایین افتادنی زمانی استفاده می شود که تعداد گزینه های بالقوه زیاد باشد.

منبع: اجرای تحقیقات پیمایشی به وسیله ای میل و وب، متیوس شون لاو و دیگران، ترجمه رضا فاضل. مرکز تحقیقات صدا و سیما، 1385.

Q&A

جنبه‌های مثبت و منفی ضروری کردن پاسخها در پرسشنامه آنلاین

فرض کنید شما پرسشنامه خود را تهیه کرده‌اید و آماده اجرای آن هستید. اما یک نکته ظریف وجود دارد: اگر بعضی از پاسخ دهندگان از پاسخ به بعضی سوالات شما امتناع ورزند چه خواهید کرد؟ خب پاسخ ساده است. راه حلی برای این مورد در پرسشنامه آنلاین وجود دارد. در هنگام طراحی پرسشنامه در تنظیمات پرسش مورد نظر، پاسخ دادن به این سوال را ضروری کنید. یعنی بدون پاسخ دادن به سوال امکان ارسال پرسشنامه یا حتی ورود به صفحات بعدی (در پرسشنامه‌های چند صفحه‌ای) وجود نداشته باشد.

اما صبر کنید. مشکل به این سادگی حل نمی شود: پژوهشها نشان می‌دهد ضروری کردن پاسخهای پرسشنامه، جنبه‌های منفی هم دارد. فرض کنید در پرسشنامه‌تان این سوال را مطرح کرده‌اید: “دوچرخه شما چه رنگی است؟” و پاسخ به این سوال را ضروری در نظر می‌گیرید. حال اگر کاربر شما اصلا دوچرخه نداشته باشد پاسخ دادن به پرسشنامه شما برای او اذیت کننده است و ممکن است از پاسخ دادن به تمام سوالات منصرف شود.

همچنین اگر شما سوالات شخصی در پرسشنامه مطرح کنید که کاربر شما مایل به پاسخ دادن به آن نباشد، آن موقع تکلیف چیست؟ تحقیقات جدید نشان داده است که 35 درصد از کاربران زمانی که مجبور شوند به سوالات شخصی و محرمانه پاسخ دهند، از پاسخ دادن به کل سوالات منصرف می‌شوند. مشکل دیگر این است که اگر کاربر شما مجبور به پاسخ دادن به سوالات شخصی و محرمانه باشد ممکن است پاسخ نادرست بدهد.

بنابراین پیشنهاد می‌شود اولا در مورد اینکه پاسخ به تمام سوالات را ضروری کنید، تامل بیشتری به خرج دهید و ثانیا اگر قصد دارید این گزینه را در دستور کار خود قرار دهید بهتر است در گزینه‌های این نوع سوالات از واژه‌هایی مانند “نمی‌دانم” یا “مایلم به این سوال پاسخ ندهم” استفاده کنید.

porseshnameonlie

مقیاسهای اندازه گیری نگرشها

برای اندازه گیری نگرشها می توان از مقیاسهایی استفاده نمود که مهمترین آنها عبارتند از:
الف) مقیاس لیکرت (Likert style): یکی از رایج ترین مقیاسهای اندازه گیری است. این مقیاس از مجموعه ای منظم از گویه ها (عبارات) که به ترتیب خاصی تدوین شده، ساخته می شود. این گویه ها حالات خاصی از پدیده مورد انداره گیری را به صورت گویه هایی که از لحاظ اندازه گیری دارای وزن های مساوی است، عرضه می کند. پاسخ دهنده میزان موافقت خود را با هر یک از این عبارات در مقیاس درجه بندی شده که معمولا از یک تا پنج (یا هفت) درجه است، نشان می دهد. سپس پاسخ آزمودنی به هر یک از گویه ها از نظر عددی (رتبه) ارزش گذاری می شود. حاصل جمع عددی این ارزشها نمره آزمودنی را در این مقیاس به دست می دهد. امروزه اکثر پرسشنامه ها دارای مقیاس لیکرت هستند.
ب) مقیاس افتراق معنایی (Semantic Differential Scale): در این مقیاس از پاسخ دهنده خواسته می شود تا مفهومی را روی یک مقیاس دوقطبی هفت درجه ای علامت گذاری کند. در دو قطب مقیاس دو صفت متضاد با هم قرار دارند.
ج) مقیاس ثرستون (Thurston scale): در این مقیاس از پاسخ دهنده خواسته می شود تا تمام مواردی را که با آنها موافق است، علامت بزند. امتیاز هر فرد در این مقیاس بوسیله تعداد گویه هایی که با آنها موافق است تعیین می شود.
د) مقیاس گاتمن (Gatman): در این مقیاس گویه ها بر حسب دشواری، پیچیدگی یا ارزش وزنی مرتب می شوند و موافقت یا تایید یک گویه، موافقت با سایر گویه های کم وزن تر را به دنبال دارد. این ویژگی “تراکمی بودن” مقیاس گاتمن، امکان می دهد تا با داشتن امتیاز کلی فرد نمره وی را در هر گویه پیش بینی نماییم.

ه) مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس (Bogardos): در این مقیاس گویه ها به صورت موقعیت های فرضی به ترتیب که معرف فاصله اجتماعی باشد، ارائه می شود. مقیاس بوگاردوس نوعی مقیاس سنجش نگرش است که در بررسی نگرش نسبت به گروههای قومی – نژادی، طبقات اجتماعی، گروههای مذهبی و حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرد. پیش فرض این مقیاس آن است که هر چه فرد پیشداوری بیشتری در مورد یک گروه ویژه داشته باشد، فاصله اجتماعی بین او و اعضای گروه بیشتر خواهد بود.

منبع: سازمان و مدیریت: رویکردی پژوهشی نوشته سیدمحمد مقیمی

respondents

انواع پاسخ دهندگان Optimizers vs. satisficers

دو نوع پاسخ دهنده برای سوالات شما وجود دارد:

پاسخ دهندگانی که پاسخهای “بهینه” به سوالات شما می‌دهند  (Optimizers) و پاسخ دهندگانی که “رضایت حداقلی” را فراهم می‌کنند (satisficers).

نوع اول را می‌توان در گروه “پاسخ دهندگان خوب” دسته‌بندی کرد. آنها زمان کافی اختصاص می‌دهند تا سوالات را به دقت بخوانند و بهترین پاسخ را به آنها بدهند.

نوع دوم پاسخ دهندگان “عالی نیستند”. آنها کمترین تلاش را برای پاسخ دادن به سوالات می‌کنند و پاسخهایشان با حدس و گمان همراه است و کمتر دقت را چاشنی کار خود می‌کنند. ضمن اینکه این دسته از پاسخ دهندگان تفکر عمیقی در مورد سوالات انجام نمی‌دهند.

در مطالب بعدی در مورد نحوه تشویق کاربران برای ارائه پاسخهای دقیق، مطالبی ارائه خواهیم کرد.

sampling

نکات مهم برای طراحی پرسشنامه خوب و کارا

رعایت نکات زیر در طراحی و تدوین پرسشنامه خوب و کارا ضروری می‌باشد:

1. قبل از طرح سوال و پرسشنامه، باید به دنبال اهداف تحقیق و شناسایی اقلام اطلاعاتی مورد نیاز پروژه تحقیقاتی رفت. سپس بر مبنای آن به طرح سوال پرداخت. لذا لازمه طراحی پرسشنامه، شناخت مسئله و موضوعی است که مطالعه، بررسی و حل آن را بر عهده گرفته است. بنابراین تا محققی دقیقا نداند که چه می‌خواهد و دنبال چه می‌گردد در طراحی پرسشنامه مطلوب موفق نخواهد شد. در نتیجه هر چه بیان اهداف تحقیق واضحتر و صریح تر باشد تنظیم پرسشنامه ساده‌تر است.

2. هدف تحقیق باید همواره در پرسشنامه مراعات شود. بدین معنا که بر اساس هدف تحقیق، متغیرهایی که باید اندازه‌گیری شوند را مشخص کرده و سوالاتی متناسب با اندازه‌گیری این متغیرها، طراحی و پیش‌بینی نمود.

3. پرسشنامه خود را حتما برای چند نفر از نزدیکان ارسال کنید تا با تکمیل و امتحان آن، سوالات روان‌تر و شیواتر شود. لذا صرف وقت برای تصحیح و بهتر نمودن پرسشنامه (قبل از اجرای عملیات میدانی) اهمیت فراوانی دارد و نباید آن را کار بیهوده و اتلاف وقت دانست. زیرا پس از آغاز عملیات میدانی، تصحیح پرسشنامه دیگر امکان پذیر نیست (هر چند در پرسشنامه آنلاین امکان تصحیح پرسشنامه در هر مرحله وجود دارد اما این امر ممکن است چندگانگی در پاسخها را به همراه داشته باشد و برای پژوهشگر ابهاماتی را بوجود خواهد آورد)

4. معمولا بخش اول پرسشنام را سوالات شناسنامه‌ای یا زمینه‌ای مثل سن، جنس، شغل، تحصیلات، مذهب، نژاد، وضعیت نظام وظیفه، وضعیت تاهل تشکیل می‌دهد. حتی‌الامکان باید تلاش نمود که در این قسمت سوالات متعددی پرسیده نشود. زیرا اولا موجب طولانی‌تر شدن پرسشنامه می‌شود. ثانیا ممکن است پاسخگو احساس نماید که سوالات بی‌ربط است و لذا آن را دخالت در امور خصوصی خود تلقی نماید. به هر حال در صورت استفاده از سوالات زمینه‌ای، حتی‌الامکان باید گزینه‌های آن جامع و استاندارد در نظر گرفته شود.

5. پرسشنامه طولانی یا پرسشنامه با سوالات نامربوط، هم برای مصاحبه‌گر و هم برای مصاحبه شونده دلسرد کننده است. لذا طولانی بودن حجم پرسشنامه علاوه بر اینکه در بی‌حوصلگی، خستگی و عدم تمایل به همکاری مصاحبه‌گر و پاسخگو موثر است، در نرخ امتنان از پاسخگویی و نیز کیفیت یافته‌ها تاثیر می‌گذارد. بنابراین می‌توان گفت پرسشنامه هرچقدر کوچکتر باشد، تمایل و رغبت مصاحبه‌گر و پاسخگو به انجام آن بیشتر است. در شرایط ساده و معمولی زمان تکمیل و مصاحبه نباید بیشتر از 30 دقیقه به طول انجامد (در پرسشنامه‌هایی که به صورت مصاحبه‌ای نیست و خود شخص اقدام به پرسشنامه می‌کند این زمان باید به نصف تقلیل یابد) باید توجه داشت که در مصاحبه طولانی ممکن است اختلالاتی بوجود آید.

6. تعداد سوالات پرسشنامه نیز نباید آنقدر زیاد باشد که پاسخگو حوصله و توانایی ادامه پاسخگویی را نداشته باشد یا پرسشگر حوصله پرسیدن آنها را نداشته باشد. بنابراین با شرط دستیابی به اطلاعات مورد نیاز تحقیق، تعداد سوالات پرسشنامه در حداقل ممکن الزامی است.

7. هر پرسشنامه باید از نظر بزرگی و میدان عمل محدود به موضوع و هدف مطالعه باشد. در نتیجه چون نباید از چیزهای دیگری جز موضوع خود بپرسد، زمان تکمیل آن هم نباید طولانی شود.

8. ماهیت پرسشنامه‌ها محرمانه بودن آنهاست. لذا حتی‌الامکان سعی شود از پرسشنامه‌های بی نام و نشان (برای پاسخگو) استفاده شود تا ضمن حفظ محرمانه بودن آنها، پاسخهای عینی تر و دقیق‌تری به دست آید. به همین دلیل نباید از پاسخگو خواسته شود که پرسشنامه را امضا نماید. ولی چنانچه مجبور به این کار هستید، به وی اطمینان کافی داده شود که این پرسشنامه کاملا محرمانه خواهد ماند و به هیچ وجه، موقعیت اجتماعی، شغلی و امنیتی پاسخگو را تهدید نخواهد کرد.

9. پرسشنامه باید دارای ظاهری زیبا، آراسته، جذاب، منظم باشد. در نظر گرفتن حاشیه کافی و مناسب بین سوالات می‌تواند بر جذابیت و زیبایی پرسشنامه بیفزاید. استفاده از تم و نیز تغییرات رنگ‌بندی آن در پرسشنامه آنلاین می‌تواند ظاهر پرسشنامه شما را زیباتر کند.

10. به منظور بالا بردن میزان همکاری و نیز افزایش پاسخ افراد جامعه ضروری است که پروژه تحقیقاتی را به تایید یک سازمان یا موسسه رسمی ذیصلاح رسانده و عنوان آن سازمان یا موسسه در بالای پرسشنامه درج شود.

11. پرسشنامه را حتما با یک سوال باز ختم کنید. برای مثال: “آیا موضوع ناگفته دیگری وجود دارد که مایل باشید درباره آن مطلبی بنویسید؟” وجود این سوال برای آنهایی که احساس می‌کنند نکته اصلی و واقعی پرسشنامه مفقود است و پرسشنامه نتوانسته رضایت آنها را جلب کند، این امکان را فراهم می‌کند تا درباره موضوع مورد بحث و مطالب جالب مربوطه با محقق و مجری طرح سخن بگویند. بسیاری از اوقات می‌توان نکات مفید و ارزشمندی را در این پاسخ‌ها یافت و در آینده از آنها استفاده نمود. در حقیقت می‌توان پیشنهاد تحقیقات بعدی خود را از لابلای پاسخ همین سوالات پیدا نمود.

منبع: فنون تحقیق: پرسشنامه. تالیف سید حسن صانعی. انتشارات اندیشمند

telegram

به کانال تلگرام پرسشنامه آنلاین بپیوندید

یه پیشنهاد خوب:

با پیوستن به کانال تلگرام پرسشنامه آنلاین ضمن اطلاع از جدیدترین مطالب و اخبار پرسشنامه آنلاین، و نیز مشاهده جدیدترین پرسشنامه های اجرا شده توسط پرسشنامه آنلاین، از کد تخفیف ده درصدی برای خرید طرحهای پرسشنامه آنلاین بهره مند شوید.

https://telegram.me/joinchat/AheD5jvmnFRojHbLIEildQ
telegram.me/porseshnameonline

 

sign_up_256

نکات لازم در تهیه و تنظیم پرسشنامه

برای جلب همکاری با پاسخگویان و نتیجه گیری بهتر لازم است تا نکاتی را در تهیه پرسشنامه رعایت کنیم:

1.  در نظم و ترتیب سوالات باید دقت کرد و تا آنجا که میسر باشد سوالات ساده تر را در آغاز پرسشنامه آورد تا رغبت بیشتری در پاسخگو ایجاد گردد. همچنین برای حسن ختام، خوب است چند سوال ساده نیز در بخش پایانی گنجانده شود.

2. در پرسشهای آغازین خوب است تا علاوه بر سادگی مسئله جذابیت سوالات نیز مدنظر قرار گیرد تا از نظر روانی آمادگی فرد جهت همکاری و پاسخگویی بیشتر شود. می توان تعدادی سوال ساده و بی ربط را بین پرسشها قرار داد تا بر اثر تنوع ذهن پاسخگو از مطالب قبلی منحرف شده و آمادگی بیشتری برای ادامه پاسخگویی پیدا نماید.

3. به رابطه منطقی سوالات باید توجه نمود و به ویژه تقدم و تاخر سوالات مشروط را رعایت کرد. مثلا برای پرسش در مورد تعداد فرزندان باید اول از پاسخگو سوال شود که آیا ازوداج کرده یا خیر و بعد در مورد فرزندان سوال نمود.

4.  به فرهنگ جامعه پاسخگو باید توجه کرد و از طرح سوالات ویا عباراتی که عواطف پاسخگو را جریحه دار کند احتراز نمود.

5. سوال باید هر چه دقیقتر و روشنتر باشد تا پاسخ روشن و مشخص به دنبال داشته باشد. به عنوان مثال اگر از یک نفر سوال شود که در چه مقطعی تحصیل می کند پاسخ کوتاه مشخص می تواند ارائه نماید ولی اگر از او سوال شود شرایط تحصیلی او چیست ممکن است بر اساس استنباطی که از این پرسش دارد پاسخهای متفاوتی بدهد.

6.  با در نظر گرفتن شرایط پاسخگویان بایستی از یک سو حجم و موضوع پرسشنامه را متناسب با حوصله و ظرافت آنان تنظیم کرد و از سوی دیگر از بکار بردن لغات و مفاهیم پیچیده اجتناب نمود تا پاسخگویان با رغبت و توجه بیشتری به سوالات پاسخ دهند

7.  برای اطمینان از کارایی پرسشنامه و اینکه پرسشها می تواند متغیرهای مورد نظر پژوهشگر را به درستی سنجش نمایند بهتر است پرسشنامه ابتدا در بین تعدادی محدود توزیع و چنانچه کمبودها و نقایصی مشاهده شد نسبت به رفع آن اقدام و سپس به میزان موزد نیاز تکثیر و توزیع نمود

8.  ار ذکر سوالاتی که به طور بدیهی افراد جواب آری یا نه می دهند باید اجتناب شود.به عنوان نمونه اگر از افراد سوال شود آیا دروغ گفته اند یا نه همه ممکن است جواب منفی دهند ویا در پاسخ به این پرسش که آیا فردی منطقی هستید یا خیر جملگی ممکن است پاسخ مثبت دهند.

منبع: مبانی روش تحقیق: تدارک مقاله های تحقیقی و پایان نامه های دانشجویی/ دکتر علیرضا مهاجری