comments

رهنمودهایی در زمینه طراحی پرسشنامه های اینترنتی- بخش دوم

برای طراحی یک پرسشنامه پیمایش وبی مؤثر، مواردی توصیه شده است که این پیشنهادها درباره چگونگی دستیابی به مزایای تحقیقات پیمایشی به وسیله رسانه های الکترونیکی، چگونگی آسان کردن ارائه (سوال ها) و چگونگی طراحی سازوکارهای ورودی آسان را ارائه می دهند. در بخش اول تعدادی از این رهنمودها معرفی شدند. بخش دوم شامل موارد زیر است:

1. تنها در موقعیت های نادر جواب های اجباری بخواهید. در پیمایش های اینترنتی، می توان پاسخگو را وادار کرد که بدون پاسخگویی به یک سؤال یا کامل کردن یک بخش، به سراغ سؤال های بعدی نرود. تحت فشار گذاشتن پاسخگویان برای پاسخگویی تنها باید در موقعیت های نادر صورت گیرد، زیرا ممکن است پاسخگو عصبانی شود و بطور دیمی به سوال پاسخ دهد ، یا برای اینکه به صفحه بعد برود، عمداً پاسخ اشتباهی بدهد و یا اصلاً به پرسشنامه پاسخ ندهد. یک استثنا در مورد این قاعده سؤال های غربالی است که قبل از شروع پیمایش واقعی باید به آنها پاسخ داده شود. مزیت اجبار به پاسخگویی این است که محقق با داده های ناقص (یعنی سؤال های بی پاسخ) روبه رو نمی شود، ولی افزایش تعداد بی پاسخی واحد این مزیت را خنثی می کند.

2. پیام های اخطار یا خطا را تا آنجا که ممکن است روشن بیان کنید. در حالت آرمانی ، یک پیام خطا باید درست بالا یا زیر سؤال بی پاسخ یا سؤالی که پاسخ نادرست به آن داده شده، آورده شود. دست کم، پیام خطا باید در جای مشخصی که خطا به وقوع می پیوندد باشد و در صورت امکان، ماهیت اشتباه ذکر شود. هدایت مجدد پاسخگو به صفحه دیگری که برای مثال می گوید «در صفحه قبل خطایی وجود دارد » یا نمایش کدهای پنهان و گیج کننده خطا، کار درستی نیست.

3. نمایانگرهایی برای روند پیشرفت (پاسخگویی به) پیمایش ارائه کنید. در پیمایش پستی، پاسخگو می تواند به راحتی صفحات پرسشنامه را ورق بزند و ببیند تا آن لحظه چقدر از پرسشنامه کامل شده است. بدون داشتن توانایی مشاهده صفحات برنامه یا داشتن وسایل دیگر تعیین میزان اجرای پیمایش ممکن است معلوم شود که پیمایش جریان بی پایانی از سوال ها را دارد. در این حالت، وجود نمایانگرهای تصویری که روند پیشرفت کار را نشان می دهد بسیار مفید خواهد بود.

4. پاسخگویانی را که در آزمون غربالگری رد می شوند، با دقت کنترل کنید. با توجه به ماهیت پیمایش و جمعیت پاسخگو، دسترسی به پیمایش وبی را می توان منوط به پاسخگویی به سؤال های غربالی توسط پاسخگو کرد. برخلاف پیمایش های پستی، پاسخگویانی که به علت رد شدن در پاسخگویی به سوال های غربالی شرایط لازم را برای شرکت در پیمایش وبی ندارند، شاید حتی از خواندن پرسشنامه تحقیق نیز محروم شوند. دو رویکرد ممکن در این مورد عبارتند از:کنار گذاشته شدن پاسخگویان به محض اینکه در پاسخگویی به یک سوال غربالی رد می شوند، یا اجازه یافتن تمام پاسخگویان برای تکمیل کل پرسشنامه و سپس حذف پاسخگویانی که شرایط لازم را ندارند.

5.در قبال پاسخگویی، به پاسخگویان چیزی بدهید. نشان داده شده که مشوق ها باعث افزایش میزان پاسخگویی می شوند. در آن دسته از پیمایش های اینترنتی که از یک ارتباط پستی مقدماتی استفاده نمی شود، مشوق می تواند شامل وجه نقد الکترونیکی یا هدیه الکترونیکی باشد که مجوز خوبی است برای خرید کردن از یک خرده فروش اینترنتی، و یا ممکن است شامل قرعه کشی های گوناگون باشد. اینکه تا چه حد مشوق های پیمایش پستی قابل انتقال به پیمایش های اینترنتی است، هنوز برای ما ناشناخته است. در پیمایش های پستی اگر مشوق ها قبل از تکمیل پرسشنامه به پاسخگو داده شوند بهتر عمل می کنند تا بعد از آن. راه کاملاً متفاوت دیگری برای دادن پاداش به پاسخگویان، ارسال نتایج پیمایش بعد از تمام شدن پیمایش به وسیله ای میل است.

6. از ظرفیت های نمایشی رسانه بیشترین استفاده را بکنید. اختیارات ما در ارائه پیمایش برگه ای محدود است. عموماً، پرسشنامه ها برای صرفه جویی در هزینه، سیاه و سفید چاپ می شوند، توضیحات و راهنمایی های خاص باید به حداقل برسند تا طول یک پرسشنامه (یا برای اطمینان از اینکه پرسشنامه خیلی طولانی به کار نمی آید) کم شود، و سؤال ها نیز به صورت متوالی ارائه می شوند. پیمایش های اینترنتی لزوماً نه این محدودیت ها را دارند و نه مجبورند که از همردیف های برگه ای خود تقلید کنند. مثلاً:

  • می توان از فرا متن (شامل فرااتصال هایی به سایر متون است) برای اتصال صفحات help به توضیحات و تعاریف مشروح استفاده کرد؛ بنابراین با استفاده از فرامتن، منابع بیشتری در اختیار پاسخگو قرار می گیرد، بدون اینکه طول ظاهری پرسشنامه پیمایش افزایش یابد.
  • با هزینه کم یا بدون هیچ هزینه اضافی می توان از رنگ استفاده کرد و هنگامی که رنگ متناسب به کار گرفته شود می تواند راهنماهای بصری ارائه کند که این امر نیز به نوبه خود فرآیند پیمایش را ساده می سازد.
  • برای وب می توان یک رشته کارهای تعاملی را برنامه ریزی کرد، ولی در زمینه تلفن و پست چنین کاری به راحتی قابل اجرا نیست. مثلا ، می شود از پاسخگو خواسته شود که یک وب سایت را به عنوان بخشی از فرایند پیمایش به دقت مرور کند و سپس با توجه به تجربیات یا آنچه که از آن کسب کرده است به سوال ها پاسخ دهد. چنین پاسخ هایی می تواند یک پژوهشگر را قادر سازد تا درباره چگونگی ساخت کاراتر وب سایت ها آگاهی هایی را کسب کند.

اجرای تحقیقات پیمایشی به وسیله ای میل و وب، متیوس شون لاو، ترجمه رضا فاضل. مرکز تحقیقات صدا و سیما، 1385.

open-closed

مزایا و معایب استفاده از سوال باز در پرسشنامه

در پرسشنامه، معمولا دو نوع سوال باز و بسته وجود دارد. هر پرسشنامه می‌تواند شامل یک نوع یا هردونوع آن باشد. سوال باز یا سوال تشریحی به سوالی گفته می‌شود که پاسخهای آن به سادگی قابل پیش‌بینی نبوده و بعضا نمی‌توان مجموعه پاسخ‌های از قبل پیش‌بینی شده‌ای برای آن در نظر گرفت. در این نوع سوالات، پاسخگو مختار است تا پاسخ خود را به هر شکلی که مایل است تشریح نماید. در این نوشته، مزایا و معایب سوالهای باز را مورد بررسی قرار خواهیم داد با این توضیح که در پرسشنامه آنلاین امکان طراحی و ایجاد هر دونوع سوال باز و بسته وجود دارد.

مزایای سوال باز:
1. آزادی عمل پاسخگو در جواب دادن به سوالات. با استفاده از سوالات باز، محقق به اطلاعات بکر پاسخگو دست پیدا می‌کند.
2. پاسخگو می‌تواند تعداد نامحدودی از جواب‌های بالقوه را انتخاب و بنویسد. بدین ترتیب پراکندگی پاسخ‌ها زیاد است و می‌توان اطلاعات دست نخورده و غیرقابل پیش‌بینی برای محقق به دست آورد.
3. سوال باز برای تحقیقات اکتشافی مناسب‌تر و حتی الزامی می‌باشد.
4. به منظور تعیین دامنه، پاسخ‌ها در مراحل ابتدایی فرایند تحقیق بسیار مفید است.
5. سوال باز احتمال دریافت جواب‌های غیرقابل پیش‌بینی و پیشنهادات غیرمنتظره را افزایش می‌دهد.
6. پاسخ سوالات باز متنوع‌تر، گسترده‌تر و با اثرات واقعی بیشتری می‌باشد.
7. طراحی سوال باز بسیار آسان است.

معایب سوال باز:
1. چون پاسخگویان از سطوح مختلف آگاهی برخوردارند، ممکن است ماهیت هر سوال به تناسب سطح دانش آنها تغییر یابد
2. پاسخ سوالات بر خواننده اثر می‌گذارد. به طوریکه دونفر نمی‌توانند برداشت یکسانی از یک جواب داشته باشند. لذا حتما باید یک نفر همه جواب‌ها را بخواند و نتایج را استخراج و کدگذاری کند.
3. در سوالات باز، ممکن است پاسخهای نامربوط زیاد به چشم بخورد.
4. کدگذاری، استخراج، جدول‌بندی و تجزیه و تحلیل و تفسیر آنها دشوارتر است.
5. پاسخگو برای تکمیل سوال باز وقت، تلاش و فکر بیشتری نیاز دارد لذا ممکن است از پاسخگویی به سوالات منصرف شود.
6. سوال باز، هزینه‌بر و وقت‌گیرتر است.

در پستهای بعدی در مورد سوال بسته و مزایا و معایب آن توضیحاتی ارائه خواهد شد.

منبع: فنون تحقیق: پرسشنامه/ تالیف سیدحسن صانعی/ انتشارات اندیشمند

images (2)

رهنمودهایی در زمینه طراحی پرسشنامه های اینترنتی- بخش اول

تحقیقات متعدد انجام شده در زمینه طراحی و اجرای پیمایش های اینترنتی به دسته ای از قوانین در باب ساخت و اجرای کارآمد اینگونه پیمایش ها منجر شده است. برای طراحی یک پرسشنامه پیمایش وبی مؤثر، مواردی توصیه شده است که این پیشنهادها درباره چگونگی دستیابی به مزایای تحقیقات پیمایشی به وسیله رسانه های الکترونیکی، چگونگی آسان کردن ارائه (سوال ها) و چگونگی طراحی سازوکارهای ورودی آسان را ارائه می دهند. ما در چند بخش به آنها خواهیم پرداخت. بخش اول شامل موارد زیر است:

1. در هر صفحه فقط تعداد کمی سؤال را بیاورید. در هر صفحه تنها یک یا چند سوال را ارائه دهید تا پاسخگویان مجبور نباشند برای دیدن سوال بعدی بر روی صفحه رایانه بالا و پایین بروند. بالا و پایین رفتن زیاد باعث خستگی پاسخگویان می شود و صفحات وبی طولانی این حس را ایجاد می کنند که پرسشنامه تحقیق خیلی طولانی است و هر دوی این موارد ظرفیت تأثیرگذاری منفی بر میزان پاسخگویی را دارند. با این حال، شواهد اولیه حاکی از آن است که وقتی چندین سوال بر روی یک صفحه ظاهر می شوند، پاسخگویان، پاسخ های خود را به یک سوال با توجه به سوال های دیگر بیان می کنند و برخی پاسخگویان قبل از اینکه به اولین سؤال یک صفحه پاسخ دهند، سوالات دیگر آن صفحه را می خوانند. این مسئله بر این امر اشاره دارد که چنانکه پژوهشگران موافق چنین رفتاری باشند، باید سوال ها را بر روی یک صفحه بیاورند و اگر بخواهند دچار مشکل نشوند، باید آنها را روی صفحات جداگانه ارائه دهند. همچنین، اگر تنها از یک صفحه یا چند صفحه برای پیمایش هایی که پرسشنامه های کوتاه دارند استفاده شود، آنگاه امکان دست کشیدن پاسخگویان از پرکردن پرسشنامه (یعنی پاسخگویی را شروع کنند ولی آن را به پایان نرسانند) به حداقل می رسد؛ در حالی که استفاده از تنها یک صفحه و اجبار پاسخگویان به بالا و پایین رفتن در صفحه یک پیمایش طولانی، امکان دست کشیدن از پاسخگویی را افزایش می دهد.

2. سؤال های غیرضروری را حذف کنید. از طرح سوالاتی که خود رایانه می تواند آنها را معین کند مثل تاریخی که پرسشنامه پرشده است، خودداری کنید.

3. از گرافیک کمتر استفاده کنید. در یک پیمایش وبی، گرافیک سرعت دانلود صفحه وب را خیلی کند می کند؛ دانلود کند باعث می شود که برخی از پاسخگویان خسته شوند و در نتیجه میزان پاسخگویی کاهش یابد.

4. مواظب باشید که پاسخگویان ممکن است با کمک گرافیک، سؤال ها را تفسیر کنند. گرچه باید از کاربرد نمودار های غیرضروری اجتناب کرد، ولی گاهی یک تصویر، هزار برابر کلمات ارزش دارد. اما وقتی از تصویری استفاده می کنید این نکته را در ذهن داشته باشید که پاسخگویان از زمینه تصویر برای تفسیر و تعبیر پاسخگویی کمک می گیرند. باید توجه داشت که تصویر معنای موردنیاز سوال را تغییر ندهد.

5. گزینه های پاسخ را محدود کنید تا خطاهای پاسخگویی کاهش یابد. در پیمایش های وبی از دو ابزار در صفحه وب برای محدود کردن انتخاب های پاسخگویان استفاده می شود: دکمه های رادیویی و فهرست های پایین افتادنی. از هر دوی این ابزار در سؤال های چند گزینه ای که پاسخگو فقط می تواند یک گزینه را انتخاب کند، استفاده می شود. دکمه های رادیویی هنگامی که گزینه ها نسبتاً کم باشند کاربرد دارند؛ زیرا بقیه گزینه ها خود به خود با انتخاب یک گزینه از دور انتخاب بیرون می روند و این دکمه ها بر این قانون صحه می گذارند که نمی توان بیش از یک پاسخ به سوال داد. از فهرست های پایین افتادنی زمانی استفاده می شود که تعداد گزینه های بالقوه زیاد باشد.

منبع: اجرای تحقیقات پیمایشی به وسیله ای میل و وب، متیوس شون لاو و دیگران، ترجمه رضا فاضل. مرکز تحقیقات صدا و سیما، 1385.