porseshnameonline

مراحل انجام یک پیمایش الکترونیکی

برای انجام یک پیمایش الکترونیکی مراحل مختلفی را باید طی کرد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1. انتخاب: مراحل آغازین انجام پیمایش الکترونیکی تفاوتی با پیمایش سنتی ندارد و مولف می‌بایست در مورد جامعه مورد مطالعه خود تصمیم بگیرد و سؤالهایی را که قصد دارد در پرسشنامه بگنجاند مشخص کند و یا به عبارت دیگر محتوای پرسشنامه را تهیه کند. در اینجا مسئله نمونه‌گیری مطرح است که اگر جامعه پژوهش جامعه نامشخصی باشد پژوهشگر باید تمهیدات لازم را برای دستیابی به یک نمونه نسبتا قابل قبول بیندیشد.

2. طراحی: پس از انجام مقدمات فوق، نوبت به طراحی پرسشنامه الکترونیکی می‌رسد. تصمیم در مورد اینکه چه نوع پرسشنامه‌ای مناسب پژوهش است (وب یا پست الکترونیکی) باید با توجه به محدودیت‌های مالی، زمانی و فنی پژوهش و نیز ویژگیهای جامعه پژوهش اتخاذ شود.

3. سنجش کارآیی: پس از طراحی پرسشنامه، باید آنرا آزمود. در اینجا منظور از آزمون، سنجش کارآیی است که هدف آن از آزمون روایی و صحت پرسشنامه متفاوت است هر چند که می‌توان هر دو را در یک مرحله و با هم انجام داد. در آزمون صحت و روایی، هدف آن است که به مشکلات و ابهامهای احتمالی موجود در عبارتبندی سؤالها و ساختار پرسشنامه و مواردی از این قبیل پی برد. اما در آزمون کارآیی هدف اصلی آن ویژگیهای فنی پرسشنامه است تا اطمینان حاصل شود که پاسخ دهندگان از لحاظ فنی برای پاسخگویی به پرسشنامه الکترونیکی با مشکلی رو به رو نخواهند شد. مشکلات فنی می‌توانند شامل اشکال در ارسال پاسخها،‌ رویت پرسشنامه در صفحه رایانه، بارگذاری صفحه وب و غیره رخ دهد. در مورد پرسشنامه‌های مبتنی بر پست الکترونیکی به عنوان مثال باید اطمینان حاصل کرد که نظم چارچوب نامه ارسالی و پرسشنامه مندرج پس از ارسال تغییر نخواهد کرد. در مورد پرسشنامه‌های مبتنی بر وب بهتر است پژوهشگر صفحه وب پرسشنامه را با استفاده از مرورگرهای وب مختلف و صفحات نمایش رایانه با وضوح متفاوت بیازماید تا اطمینان حاصل کند که پاسخ دهندگان با مشکلی برای خواندن پرسشنامه مواجه نخواهند شد. این نکات در مورد پرسشنامه‌هایی که به زبان فارسی طراحی می‌شوند اهمیت بیشتری دارد. از آنجا که هنوز استاندارد واحدی برای استفاده از فونتهای فارسی در رایانه‌ها وجود ندارد، احتمال ناخوانا بودن یک متن فارسی نوشته شده با یک عامل در سیستم عامل دیگر کم نیست.

4. توزیع: مرحله بعد توزیع پرسشنامه و یا به عبارت دیگر آگاه ساختن پاسخ دهندگان از پیمایش و دعوت آنها برای پاسخ دادن به سوالهاست. مطلع ساختن پاسخ دهندگان بسته به نوع پرسشنامه (وب یا پست الکترونیکی) و جامعه پژوهش متفاوت است. به عنوان مثال می‌توان به این شیوه‌ها اشاره کرد: ارسال نامه الکترونیکی به تک‌تک افراد، ارسال نامه الکترونیکی به یک گروه خبری، قرار دادن پیوند صفحه وب پرسشنامه روی وب‌سایتهای مرتبط، استفاده از پنجره‌های پاپ آپ، توزیع بروشور و غیره. ارسال نامه یادآوری در مواردی که از نامه الکترونیکی برای دعوت از مشارکت‌کنندگان استفاده شده و زمان بندی ارسال نامه نیز از موارد مهمی است که باید به آن توجه داشت

5. داده‌پردازی: تحلیل داده‌ها آخرین مرحله انجام پیمایش است که یکی از نقاط قوت پیمایشهای الکترونیکی است. از آنجا که پاسخها در پیمایشهای الکترونیکی به صورت الکترونیکی گردآوری می‌شوند لذا انتقال آنها به نرم افزار تحلیل آماری و صفحات گسترده نظیر اکسل و اس پی اس اس به سادگی انجام می‌شود و مستلزم صرف ساعتها برای ورود دستی داده‌ها به رایانه نیست. همچنین خطای انسانی ناشی از ورود داده‌های فراوان که از مشکلات گریبانگیر روش سنتی است در پیمایش الکترونیکی به حداقل می‌رسد. در تحلیل داده‌ها به برخی نکات باید توجه داشت از جمله حذف پاسخهای تکراری.

منبع: ISI web of knowledge

email-icon

استفاده از گروههای بحث اینترنتی به عنوان جامعه پژوهش

گروههای بحث اینترنتی و فهرستهای پستی جوامعی مجازی هستند که برای بحث و تبادل نظر کنار هم گرد آمده‌اند. اعضای این گروهها از طریق پست الکترونیکی با هم در ارتباط هستند. بدین معنی که نامه الکترونیکی ارسال شده به گروه توسط تمام اعضا دریافت می‌شود. این گروهها در بعضی موارد برای پیمایش یک گروه خاص که دارای انجمنها و گروههای بحث ویژه خود هستند می‌توانند مجرای مناسبی برای دستیابی به جامعه پژوهش باشند. از آنجا که عضویت در این گروهها محدودیت جغرافیایی ندارد، پژوهشگر می‌تواند به جامعه‌ای در سطح بین‌المللی دست یابد. ارسال ایمیل به این گروهها بدون عضویت معمولا امکان‌پذیر نیست. برخی گردانندگان این گروهها این امکان را به پژوهشگر می‌دهند که متن نامه دعوت برای تکمیل پرسشنامه را برای آنان بفرستد تا آنان خود برای گروه ارسال نمایند اما برخی دیگر پژوهشگر را ملزم به عضویت در گروه می‌نمایند که در نتیجه وی مجبور است برای مدتی دریافت کننده تمام نامه‌های الکترونیکی گروه باشد چرا که برای ارسال نامه یادآوری نیز عضویت نیاز خواهد داشت. تعیین میزان پاسخگویی نیز در این گروهها مشکل است اول به این دلیل که فقط برخی از این گروهها تعداد اعضای خود را ذکر می‌کنند و در برخی موارد باید با گردانندگان این فهرستها تماس گرفته شود که در همه موارد نیز جوابگو نیستند. دوم اینکه برخی افراد در گروههای پستی متعددی عضویت دارند که ممکن است پژوهشگر همه یا تعدادی از آنها را بعنوان جامعه پژوهش برگزیده باشد. در این حالت آنها چند بار پرسشنامه را دریافت می‌کنند در حالیکه طبیعی است یکبار پاسخگو باشند. مسئله سوم که تعیین میزان پاسخگویی را دشوار می‌کند این است که برخی افراد ممکن است پرسشنامه یا آدرس اینترنتی آن را برای افراد دیگری که فکر می‌کنند به موضوع علاقمندند ارسال کنند در حالیکه پژوهشگر از آن بی‌اطلاع است.

منبع: ISI web of knowledge

sampling

نمونه‌گیری در پیمایشهای الکترونیکی

کوپر دو رهیافت اصلی به نمونه‌گیری در پیمایشهای مبتنی بر وب بیان کرده است: احتمالی و غیراحتمالی. در نوع احتمالی، پژوهشگر جامعه را شناسایی می‌کند و یک چهارچوب را برای نمونه‌گیری تهیه کرده و سپس اقدام به نمونه‌گیری تصادفی می‌کند. با این روش احتمال اینکه هر واحد از جامعه تحقیق در نمونه بگنجد مشخص است و از این رو میزان خطای نمونه‌گیری نیز قابل محاسبه است. این رهیافت می‌تواند برای تعمیم درباره جامعه‌ای که پژوهش بر آن مبتنی است مورد استفاده قرار گیرد. نوع دیگر، نمونه‌گیری غیراحتمالی است که احتمالا رایج ترین نوع مورد استفاده در پیمایش‌های اینترنتی است. در این نوع پیمایش‌ها هیچ تلاشی برای شناسایی چهارچوب نمونه‌گیری با انتخاب تصادفی نمونه صورت نمی‌گیرد. این شیوه عموما در مواردی که شناسایی جامعه پژوهش ویا تماس با یک نمونه احتمالی از جامعه مشکل است مورد استفاده قرار می‌گیرد. هر نوع نتیجه‌گیری در مورد پارامترهای جامعه در پیمایش‌های غیراحتمالی به صورت بالقوه دارای مشکل است. ناتان (Nathan) نیز اذعان داشته که اکثر پیمایش‌های اینترنتی مبتنی بر نمونه‌گیری غیراحتمالی و خودگزینشی هستند.

اهمیت احتمالی بودن نمونه‌گیری در این نکته نهفته است که امکان محاسبه خطای نمونه‌گیری تنها در مورد نمونه‌های احتمالی وجود دارد و تعدادی از مفاهیم اصلی نظیر انحراف استاندارد و بازه اطمینان نیز مبتنی بر خطای نمونه‌گیری هستند. به عنوان مثال تصور کنید که پیمایش یک جامعه نمونه نشان داده است که میانگین میزان مطالعه افراد جامعه پژوهش 90 دقیقه در هفته است. سوال این است که آیا پیمایش دیگری بر روی همین جامعه نیز به همین نتیجه یا نتیجه‌ای نزدیک به این خواهد رسید؟ تصور کنید که انحراف استاندارد توزیع نمونه‌گیری ما دو دقیقه است، بنابراین می‌توانیم بگوییم که ما 95 درصد اطمینان داریم که متوسط میزان مطالعه افراد جامعه ما بین 91 تا 99 دقیقه (بعلاوه یا منهای دوبرابر انحراف استاندارد) در هفته است و یا بگوییم که تقریبا 99 درصد اطمینان داریم که مابین 90 و 100 دقیقه (بعلاوه یا منهای دو و نیم برابر انحراف استاندارد)  در هفته است. به فواصل میان این اعداد بازه‌های اطمینان، و به احتمالات مختلف سطوح اطمینان گفته می‌شود. در صورتیکه نمونه‌گیری پیمایش از نوع احتمالی و غیرسویافته باشد، اگر ما به دفعات دست به نمونه‌گیری تازه بزنیم و همین روش را تکرار کرده و یک توزیع نمونه‌گیری ایجاد کنیم، میانگین توزیع ما با میانگین حقیقی کل جامعه پژوهش مطابق خواهد بود. به عبارت دیگر نتایج به دست آمده از نمونه، بازتابی از کل جامعه پژوهش و در نتیجه قابل تعمیم خواهد بود. اما در یک نمونه غیراحتمالی (که در پیمایشهای الکترونیکی بسیار شایع است)، نمونه‌گیری می‌تواند به سادگی منجر به سویافتگی نتایج شود. به عنوان مثال ممکن است که بیشتر افرادی مورد پیمایش قرار گیرند که زمان بیشتری را صرف مطالعه می‌کنند در نتیجه میانگین حاصله بیشتر از میانگین واقعی جامعه خواهد بود. در این نوع نمونه‌گیریها امکان محاسبه خطای نمونه‌گیری وجود ندارد لذا از میزان نادرستی نتایج نیز نمی‌توان تخمینی ارائه کرد.

لازار و پریس در بحث خود درباره روشهای نمونه‌گیری در پیمایشهای الکترونیکی، دو نوع جامعه پژوهش قائل شده‌اند: جامعه پژوهش تعریف شده و مشخص، و جامعه پژوهش نامشخص. آنها شیوه‌هایی را برای دستیابی به یک جامعه پژوهش قابل قبول زمانی که جامعه پژوهش نامشخص است ذکر کرده‌اند:

  1. گنجاندن سوالات جمعیت شناختی در پرسشنامه: معمولا در اکثر پیمایشها تعدادی سوال جمعیت شناختی نیز گنجانده می‌شود مانند سن، جنس، وضعیت تحصیلی و نمونه‌هایی از این دست. اما اهمیت این سوالها در پیمایش یک جمعیت ناشناخته بیشتر است چرا که به پژوهشگر کمک می‌کند تا دریابد آیا جامعه پژوهش وی به اندازه لازم گوناگون است یا خیر، آیا جامعه پاسخگو دارای ویژگیهای مورد نظر پژوهشگر هست یا خیر. در مواردی می‌توان پاسخها را بنا بر اهداف پژوهش غربال کرد. به عنوان مثال اگر پژوهشگر در صدد جذب پاسخهای یک گروه سنی خاص است می‌توان سوالی در مورد سن پاسخگویان در پرسشنامه گنجاند و میان پاسخهای دریافت شده تنها موارد مربوط به گروه سنی مورد نظر را مورد تحلیل قرار داد. هچنین ممکن است ترکیب جنسی ویا گستره جغرافیایی پاسخ دهندگان برای پژوهشگر مهم باشد که چنین اطلاعاتی نیز از طریق سوالات جمعیت شناختی به دست می‌آیند.
  2. بررسی دامنه الکترونیکی استفاده کنندگان: با تحلیل فایل گزارش وب سرور اینترنتی که صفحه پرسشنامه روی آن قرار دارد می‌توان به اطلاعاتی در مورد پاسخ دهندگان دست یافت. با تحلیل آی پی کاربرها می‌توان دریافت که آنها حدودا به کدام حوزه جغرافیایی یا در بعضی موارد به کدام سازمان تعلق دارند.

شیوه‌های دیگری نیز وجود دارد از جمله می‌توان با استفاده از پاپ آپ ها ترتیبی داد که به صورت تصادفی به عنوان مثال از میان هر پنج بازدید کننده از یک وب سایت، پنجمین نفر از وجود پیمایش مطلع و از وی دعوت به پاسخگویی شود. با توجه به مشخص بودن تعداد بازدیدکنندگان یک وب سایت، این روش می‌تواند نمونه‌گیری نسبتا خوبی به دست دهد.

منبع: ISI web of knowledge