images

اصول علمی طراحی پرسشنامه- بخش دوم

همان طور که برای حصول اطمینان از این که جمله بندی پرسش نامه برای حداقل کردن مناسب سوگیری‌ها قواعد و رهنمودهایی وجود دارد، و باید رعایت شود، برای حصول اطمینان از این که داده های گردآوری شده برای آزمون فرضیه ها مناسب هستند یا خیر، نیز اصول و قواعدی وجود دارد که باید مراعات شود. این اصول اندازه گیری، شامل مقیاس ها و فنون مقیاس گذاری مورد استفاده برای اندازه گیری مفاهیم و همان طور ارزیابی روایی و پایایی سنجه مورد استفاده است که همه آنها در نوشته های مربوطه ( اعتبار اندازه گیری (روایی) ابزار اندازه گیری و قابلیت اعتماد (پایایی) ابزار اندازه گیری) مورد بحث قرار گرفت. سومین اصل طراحی علمی پرسشنامه ظاهر کلی پرسشنامه است. که در این نوشته به آن می پردازیم.

ظاهر کلی یا ترکیب پرسشنامه

نه تنها موضوعات جمله بندی و سنجش در طراحی پرسشنامه حائز اهمیت است، بلکه توجه به نحوه ترکیب ظاهری آن نیز ضروری است. یک پرسشنامه جذاب و مرتب به مقدمه، بخش راهنمایی پاسخ دهنده و مجموعه ای از سوال ها متوالی و گزینه های پاسخ، باعث می شود که پاسخ دهنده بسادگی به سوال ها مطرح شده در پرسشنامه پاسخ دهد. یک مقدمه خوب، رهنمودهای سازماندهی شده و ترتیب متوالی و مرتب سوالات، همگی حائز اهمیت‌اند. این مولفه ها را می توان به طور مختصر به شرح زیر توصیف کرد:

  • درخواست تکمیل پرسشنامه

مقدمه مناسب که هویت پژوهشگر و هدف بررسی را نشان می دهد، مطمئنا ضروری است. برقراری نوعی حسن تفاهم با پاسخ هندگان و برانگیختن آنها به پاسخ دادن به پرسش ها در پرسشنامه از روی رغبت و اشتیاق امری حیاتی است. اگر پاسخ دهندگان مطمئن شوند، اطلاعاتی که ارائه می دهند نزد پژوهشگر محرمانه باقی می ماند، مطمئنا پاسخ های که ارائه خواهند داد کمتر از سوگیری برخوردار است. بخش مقدمه باید با یک جمله تشکر آمیز مودبانه برای پاسخ دهنده به خاطر در اختیار گذاشتن وقت خود برای پاسخگویی به سوال ها پایان یابد.

  • سازماندهی پرسش ها، شیوه ی پاسخ دهی و رهنمودهای لازم

سازماندهی پرسش ها به طور منطقی و مرتب در بخش های مناسب و ارائه رهنمودهایی در مورد نحوه تکمیل پرسش ها در هر بخش به پاسخ دهندگان کمک می کند تا بدون دشواری به پرسش ها پاسخ دهند. همچنین پرسش ها باید طوری به صورت مرتب و متناسب سازمان‌دهی شوند که پاسخ دهنده بتواند پرسش نامه را بدون زحمت زیاد و با حداقل زمان و تلاش بخواند و پاسخ دهد.

  • اطلاعات در مورد درآمد و سایر اطلاعات شخصی

اگرچه اطلاعات شخصی را می توان در آغاز یا در انتهای پرسشنامه پرسید، ولی اطلاعات بسیار محرمانه و ماهیتا شخصی نظیر درآمد، در صورتی که توجه به آن ضروری است باید در انتهای پرسشنامه و نه در آغاز آن پرسیده شود. همچنین دلایل آگاهی نسبت به این اطلاعات باید برای پاسخ دهنده تشریح شود تا پاسخ دهنده، جستجوی این اطلاعات را نوعی فضولی و دخالت در امور شخصی خود قلمداد نکند. چون در مواردی که پرسیدن درمورد اطلاعات شخصی موجب ناراحتی آنها می شود از این رو قرار دادن سوال های مربوط به اطلاعات شخصی در انتهای پرسشنامه از میزان سوگیری در پاسخها می کاهد.

  • سوال های باز انتهای پرسشنامه

در پایان پرسشنامه می توان یک سوال باز مطرح کرد تا پاسخ دهندگان در مورد هر موضوعی که مدنظر دارند، اظهار نظر کنند. پرسش نامه ها باید با تشکر و قدردانی صمیمانه از پاسخ دهندگان خاتمه یابد.

 روش شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع. حسن دانایی فرد، مهدی الوانی، عادل آذر. صفار، 1387.